• ابن یمین فرومدی

ابن یمین فریومدی

امیر فخر الدین محمود بن امیر یمین الدین طغرائی مستوفی فریومدی مشهور و متخلص به ابن یمین از نامدارترین شاعران قطعه سرای زبان فارسی، در اواخر قرن هفتم هجری قمری چشم به جهان گشود . وی دوران کودکی را در زادگاهش گذرانید و در همانجا به تحصیل مقدمات علوم پرداخت و در همین دوران در علوم معقول و منقول مهارت یافت . در سایه لطف و عنایت پدری صاحب دیوان وزیر خراسان ( امیر یمین الدین ) رشد کرد و از روزگار جوانی در زمره شاعران و منشیان عهد خود در آمد و چنانکه پدرش متصدی تحریر طغرا در آغاز احکام  بود و به طغرائی اشتهار داشت فرزند وی ابن یمین هم منصب استیفا و تحریر طغرا را در خدمت علا الدین محمد فریومدی وزیرخراسان عهده دارشد و بدین جهت او را مستوفی نامیده اند.

نخستین سالهای زندگانی ابن یمین در خراسان گذشته آنگاه به تبریز رفته و به دستگاه غیاث الدین محمد بن رشید الدین فضل الله وزیر پیوسته و او را ستوده اما به دلیل اختلال احوال و عدم استقامت کار خویش در آن شهر از وی اجازه بازگشت به زاد و بوم را خواست .

آنگونه که از سروده های او بر می آید اقامت درنواحی عراق( خارج خراسان) چندان برای وی خوشایند نبوده و با طبع شاعرانه اش منافات داشته است عدم نصیب از اهل کرم بر این عدم رضایت افزوده و وی را مصمم به بازگشت به خراسان گردانید و در فریومد سکنی گزید در همین اثنا با گروهی از امرا و وزرای زمان خویش در خراسان مرتبط گشته و به مدح آنان می پردازد که از آن جمله اند : "خواجه علا الدین در گرگان - معز الدین حسین کرت در هرات و سربداران در سبزوار" .

روزگار وی مقارن بود با کشمکشهای  امرای خراسان در عهد ایلخانان و حمله مغول که او نیز از این    درگیریها به دور نبوده و گاه در آنها شرکت داشته است چنانکه در جنگ میان معزالدوله حسین کرت با خواجه وجیه الدین سربداری که در محلی بنام زواره روی داد و به شکست خواجه وجیه الدین انجامید دیوان اشعار او نیز به یغما رفت و تلاش وی برای باز پس‌گیری این دیوان در سال 743که به دربار آل کرت راه یافت و به ستایش آنان پرداخت نیز ثمری نبخشید و او ناچار به گردآوری اشعار پراکنده خویش پرداخت و دیوانی تازه با مقدمه ای که خود بر آن انگاشت آراست .

این شاعر فرهیخته عمری دراز داشته و در طی اشعار به پیری و ضعف و نیز 75 سالگی خویش اشارت دارد به هر حال بیشتر سالهای عمر خاصه سالهای آخر را به سبب فضای نا آرام و آکنده از هرج و مرج دوران مغول و تزلزل اوضاع و احوال و عدم امکان ادامه زندگانی به اتکای حرفه شاعری و اعتماد مطلق بر ذوق و قریحه سخنوری در سبزوار و فریومد به قناعت و انزوا و دهقنت پرداخته است چنانکه خود در یکی از اشعارش به این مسئله اشارت دارد :

                                 مرا لقمه نان که در خور بود                   

                                                                       پدید آورم از ره دهقنت

                                  به نزدیک دونان نخواهم نمود             

                                                                    ز بهر دونان بیش از این مسکنت

                                من و طاعت و گوشه عافیت                    

                                                                    زهی پادشاهی زهی سلطنت

ابن یمین در انواع فنون شعری و صناعات ادبی طبع آزمائی کرده است اما شهرت و اهمیت وی بیشتر به سبب قطعات اوست که مشتمل بر مضامین اخلاقی و اجتماعی است، در اشعار وی پند واندرز ازجایگاه خاصی برخوردار است معانی بلند در پند واندرزها و فصایح سودمند در اشعار وی گویای علو طبع و دقت در معانی است.

  وی مخاطبش را به تبعیت از عقل ترغیب نموده و کمالات اخلاقی را در قناعت و پرهیز از حرص و آز ترسیم می نماید و در عین حال دین و دنیا را تواما" مایه نیکوکاری و راحت بندگان و حق جوئی را عین تقوا و زهد و دینداری می داند .

کلام ابن یمین از تکلف و تصنع عاریست و از لحاظ انسجام و سادگی و روانی بسیار ممتاز است .

وی مسلمان شیعه 12 امامی بود و از قصائد غرائی که در مدح خاندان رسالت و ائمه اثنی عشر سروده است حسن عقیدت و مراتب ارادتش آشکار می شود. همچنین در اشعارش از قرآن و حدیث الهام گرفته است و نمونه هائی از درج، اقتباس، اشاره،تلمیح،حل و تحلیل و تمثیل از قرآن کریم و احادیث را می توان در اشعار او یافت .

                               لطف تو در معنی نهفته در دل آگاه               

                                                                         حکمت تو در زبان نهاده بیان را

که اشارت به آیات 4-1سوره الرحمن دارد وی نسبت  به حضرت مولی الموحدین امام المتقین علی علیه السلام ارادت و علاقه ویژه دارد و قصائد مفصلی در این باب دارد.

همچنین در اشعار او نمونه‌هائی از افکار ناب وی که در آن تجلی فرهنگ ملی ایران بطور خیره کننده ای جلوه گر است وجود دارد از آن جمله است :

مثنوی چهار پند انوشیروان و موبدان که نماینده انتقال افکار والای بزرگان ایرانی بصورت شعر دری است .

وی عمر 83یا 84 ساله داشته است وفاتش را فصیحی خوافی در ماده تاریخ ذیل چنین ذکر می نماید :

          بود از تاریخ هجرت هفتصد با شصت ونه

                                                              روز شنبه هشتم ماه جمادی الاخرین

           گفت رضوان حور را برخیز و استقبال کن

                                                             خیمه بر صحرای جنت برزند ابن یمین

آرامگاه وی در فریومد یاد آور خاطرات بزرگ مردی است که با سرودن اشعار ساده و کلامی شیرین و دلپذیر همه را بسوی کمال انسان دعوت می نمود این مکان در سال 1353 بازسازی و ساختمان زیبائی در آن محل بنا گردید که برخی آنرا سمبل کلاه سربداران و گروه دیگر آنرا بصورت گلی در حال شکفته شدن می دانند.این بنا امروزه میعادگاه صاحبدلان و مشتاقان شعر و ادب پارسی می باشد .

روستای هدف گردشگری فرومد در منتهی الیه شرقی شهرستان میامی کیلومتر 180 مسیر شاهرود به سبزوار واقع است.